Τα πρώτα κρίσιμα τεστ για τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας

Σε φάση δοκιμασίας περνά πλέον η λεγόμενη «κοινωνική συμφωνία» για την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, καθώς οι εξελίξεις σε κρίσιμους κλάδους της οικονομίας δείχνουν ότι το στοίχημα δεν είναι μόνο θεσμικό, αλλά κυρίως πρακτικό: πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη οι δεσμεύσεις κυβέρνησης, εργοδοτών και εργαζομένων.

Η πρόσφατη κήρυξη ως γενικώς υποχρεωτικής της Κλαδικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας στον κλάδο της ιδιωτικής ασφάλισης αποτέλεσε ένα σαφές πολιτικό και θεσμικό μήνυμα. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, μια κλαδική σύμβαση επεκτείνεται στο σύνολο των επιχειρήσεων του κλάδου, ανεξαρτήτως αν συμμετείχαν ή όχι στις διαπραγματεύσεις. Πρόκειται για μια εξέλιξη που επαναφέρει στο προσκήνιο τον ρόλο των συλλογικών συμβάσεων ως εργαλείου ρύθμισης των εργασιακών σχέσεων και όχι ως εξαίρεση.

Ωστόσο, την ίδια στιγμή, άλλοι κλάδοι αποτυπώνουν τις δυσκολίες και τις αντιστάσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση γνωστής πλατφόρμας παραγγελιών , όπου εργαζόμενοι και διοίκηση βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για την υπογραφή Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας εδώ και περίπου δυόμισι χρόνια. Η διαδικασία έχει πλέον περάσει στο στάδιο της διαιτησίας στον ΟΜΕΔ, μετά την ολοκλήρωση της μεσολάβησης. Η πρόταση του μεσολαβητή έγινε αποδεκτή από το σωματείο των εργαζομένων, απορρίφθηκε όμως από την εταιρεία, γεγονός που οδήγησε σε νέα ένταση.

Στο πλαίσιο αυτό, μέλη του σωματείου εργαζομένων της εταιρείας προχώρησαν σε κινητοποίηση έξω από τα γραφεία του ΟΜΕΔ, με τη στήριξη και άλλων σωματείων του κλάδου των ταχυμεταφορών. Στη διαμαρτυρία έδωσε το «παρών» και Σωματείο Εργαζομένων εταιρείας κούριερ, στέλνοντας μήνυμα αλληλεγγύης αλλά και πίεσης για την υπογραφή κλαδικών και επιχειρησιακών συμβάσεων.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στον χώρο της εστίασης, έναν από τους μεγαλύτερους κλάδους απασχόλησης στη χώρα με περίπου 400.000 εργαζόμενους. Η κλαδική συλλογική σύμβαση έχει λήξει, όπως και η περίοδος μετενέργειας, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπογραφεί νέα συμφωνία. Εκπρόσωποι εργοδοτών και εργαζομένων αναμένουν πλέον τη θεσμοθέτηση της «κοινωνικής συμφωνίας», εκτιμώντας ότι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων.

Τα παραδείγματα αυτά αναδεικνύουν ότι η επέκταση των συλλογικών συμβάσεων δεν αποτελεί μια αυτόματη διαδικασία. Αντιθέτως, απαιτεί πολιτική βούληση, ενεργό ρόλο των θεσμών και –κυρίως– διάθεση συμβιβασμών από τις δύο πλευρές. Η κήρυξη της σύμβασης στον κλάδο της ιδιωτικής ασφάλισης δείχνει τον δρόμο, αλλά οι εξελίξεις σε ταχυμεταφορές και εστίαση καταδεικνύουν ότι η εφαρμογή της κοινωνικής συμφωνίας θα κριθεί σε πολλά και διαφορετικά «μέτωπα».

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων θα μετατραπεί σε σταθερό χαρακτηριστικό της αγοράς εργασίας ή αν θα παραμείνει ένα περιορισμένο θεσμικό εγχείρημα με αποσπασματικά αποτελέσματα.